Hozirgi kunda sogaE~lom va uzoq yashashni kafolatlovchi har qanday omilga boaE~lgan eaE?tibor kuchaymoqda. Bu A"omilA" esa turli mamlakatlarda turlicha boaE~ladi: har bir millat oaE~z feaE?l-atvoridan kelib chiqib, uzoq va sogaE~lom turmush tarzini A"tuzib chiqadiA". KoaE~raylik-chi, u nimalarda oaE~z ifodasini topar ekan?
 
FINLANDIYADA: TOZA HAVODA SAYR QILING!

Finlandiyada sport bilan shugaE~ullanib, oaE~zini sport formasida ushlab turish aE" milliy A"xobbiA"ga aylangan. Taxminan, 70 foiz finlar qishki sport turlari bilan doimiy tarzda shugaE~ullanadilar, har ikki ayoldan biri oaE~z ishxonasiga piyoda yoki velosipedda boradi. A"Minusli ob-havoA"ga qaramasdan, bu millat toqqa sayrga yoki baliq oviga borishdan erinmaydi.
1970 yillarda Finlyandiya yurak kasalliklari  bilan ogaE~rib, vafot etgan fuqarolari koaE~pligi boaE~yicha dunyoda birinchi oaE~rinda turgan boaE~lsa, soaE~nggi 20 yil ichida bu koaE~rsatkich butkul oaE~zgardi: muammo finlarning A"yoppasigaA"  ochiq havoda jismoniy tarbiya bilan shugaE~ullanganliklari bois, bartaraf etildi. Olimlarning fikricha, sport bilan tabiat qoaE~ynida muntazam shugaE~ullanish nafaqat jismoniy, balki maaE?naviy salomatlikka xizmat qilar ekan. Bu ajoyib odat kishida maqsadga intilishni kuchaytirib, kayfiyatni koaE~tarishi, stressni yoaE~qotishi isbotlangan.
Darhaqiqat, tabiat qoaE~ynidagi sayr, muz ustida konki uchish va hattoki, bogaE~ boaE~ylab yugurishning foydasi koaE~p narsadan, aytaylik, diqqinafas trenajyor zallaridagi mashqlardan ancha katta.

HINDISTONDA: ZIRAVORLARNING FOYDASI

Hindistonda keksalar orasida Altsgeymer kasalligi (xotiraning keskin susayib ketishi) bilan ogaE~riganlar boshqa mamlakatlarga nisbatan kam uchrar ekan. Chunki hindlar ziravorlardan juda koaE~p miqdorda foydalanishadi. Izlanishlar natijasida maaE?lum boaE~ldiki, hind tabobatida qadimdan dori sifatida qoaE~llanilib kelinayotgan kurkum  ziravori Altsgeymer kasalligiga ham davo boaE~la olar ekan. Yana shunisi aniqlandiki, hind oshxonasida koaE~p ishlatiladigan imbir ziravori ovqat hazm qilishni yaxshilar, koritsa esa qandli diabet kasalligini davolay olar ekan.   

XITOYDA: KUYLANG, KOaE~P YASHAYSIZ!

Xitoydagi sholizorlarda 90 yoshlilar ham bemalol mehnat qila olishadi. Olimlarning fikricha, buning uchun ularga kuch-quvvat qoaE~shiq aytishni oaE~zlariga yaxshi odat qilib olganliklaridan A"topilar ekanA". MaaE?lum boaE~lishicha, baland ovozda kuylashni xush koaE~ruvchilar boshqalarga nisbatan shifokorlar, dorilarga kamroq ehtiyoj sezishar, tushkunlik aE" depressiyadan kamroq aziyat chekarkanlar.

YANGI ZELANDIYADA: ASAL aE" STAFILOKOKNING DAVOSI  

MaaE?lumki, asalning barcha turlari antibakterial xususiyatga ega. Lekin yangi tadqiqotlar natijasiga koaE~ra, aynan Yangi Zelandiya  manuka (choy daraxti) asali shunchalik koaE~p foydali moddalarga boy ekanki, Buyuk Britaniya olimlari bu neaE?matga MRSA (barcha antibiotiklarga chidamli stafilokok)ning davosi deb qarashmoqda. Britaniya davlat sogaE~liqni saqlash xizmati bemorlarni ushbu asal turi bilan davolayapti. Yana shunisi ham maaE?lum boaE~ldiki, manuka asali turli xil yaralarning tez bitishida spirt va dezinfektsiyalovchi vosita sifatida dorilarga nisbatan koaE~proq foyda berar ekan. Shu bilan birga, oshqozon va milk kasalliklarini davolashda ham bu asal turining ahamiyati kattaligi isbotlandi. 
Yangi zelandiyaliklar manuka asalini juda xush koaE~rishlarini hisobga olsak, bu neaE?mat ularni koaE~p kasalliklardan asrab qolishini anglashimiz qiyin boaE~lmaydi.

ISLANDIYADA: BALIQ MOYINING FOYDASI HAQIDA

Salqin ob-havo, shimoliy landshaft, qisqa yoz aE" bu salbiy omillar uzoq umrni kafolatlaydi, deyish mushkul boaE~lsa-da, islandlar aE" dunyoning eng sogaE~lom xalqlaridan biri va Yevropada ham uzoq umr koaE~ruvchi millatlardan hisoblanadi. Buning siri nimada? Birinchi sabab aE" ularning kundalik taomnomasida A"hozirgina tutilganA" dengiz baliqlarining koaE~pligida. Ayniqsa, yogaE~li, semiz baliqlarning. Semiz baliqlardagi moddalarning foydasi beqiyos: uning moyi miya faoliyatini yengillashtiradi, boaE~gaE~in kasalliklari va qarishning oldini oladi, shuningdek, Altsgeymer kasalligi rivojlanishini A"orqaga suradiA". 
Hozirgi kunda yogaE~li baliq islandlarning bir haftalik ratsionining  uchdan bir qismini tashkil etadi. Olimlar baliqli taomni haftasiga kamida ikki marta yeyish kerakligini, shulardan biri yogaE~li baliq boaE~lishi lozimligini taaE?kidlaydilar. Ular semga, makrel, forel yoki seledka boaE~lishi mumkin.

ITALIYADA: YAQINLARINGIZNI YOLGaE~IZLATIB QOaE~YMANG!

Italiyada joylashgan Kampodimele qishlogaE~idagi shifoxona bemorlar yoaE~qligi sabab, anchadan beri ishlamay qoaE~ygan. Qishloq ahli tanalaridagi xolesterin miqdori xuddi goaE~daklardagidek. Xolesterin tufayli vafot etayotganlarning aksariyati ham 82 yoshdan kichik boaE~lmagan qariyalardir. A"OaE~rtaer dengizichaA" oshxona, toza havoda aE" dalada mehnat qilish va yengil iqlimning, albatta, bunda alohida oaE~rni bor. Biroq eng asosiy sabab aE" Kampodimeleda keksalarga juda yaxshi munosabatda boaE~lishadi, ularni hech qachon yolgaE~izlatib qoaE~yishmaydi. Umuman, yaqinlarga gaE~amxoaE~rlik qilish, oilani qadrlash aE" italyanlarning anaE?anaga aylanib ulgurgan ajoyib fazilatidir. Tadqiqotlar shuni koaE~rsatadiki, insonlar oaE~rtasidagi iliq muomala va ijtimoiy qoaE~llab-quvvatlashning uzoq va sogaE~lom umr koaE~rishdagi oaE~rni xuddi jismoniy mashqlar va parhezga amal qilish foydasi bilan teng ekan. Yana shunisi aniqlanganki, insonlar bilan koaE~p muloqot qilgan odamlar boshqalarga nisbatan kamroq kasallikka uchrar ekanlar. Ular odamovilardan koaE~proq umr koaE~rishlari ham isbotlangan. 

YAPONIYADA: KOaE~K CHOY VA SOYA TAaE?MI

Baliq, soya va sabzavotlardan tashkil topgan anaE?anaviy yapon oshxonasi yurak xastaliklari hamda Yaponiya va boshqa Osiyo mamlakatlarida tarqalgan saraton kasalliklari turlari taaE?sirini susaytiruvchi ahamiyatga ega. Yaponlar brokkoli (oaE~simlik), gulkaram va bu millat turmush tarzi timsoli hisoblangan koaE~k choyni sevib isteaE?mol qiladilar. Brokkoli va gulkaram saratonga qarshi ajoyib dori, koaE~k choy esa, insult hamda qandli diabetni davolashda qoaE~l keladi. KoaE~k choy shu bilan birga, yoaE~gaE~on ichak, oshqozon, oshqozonosti bezi saraton kasalliklarini susaytiruvchi malham ham boaE~la oladi, yuqori qon bosimini tushiradi va tanadagi xolesterin miqdorini kamaytiradi. 

FRANSIYADA: TAOMDAN LAZZATLANA BILING!

Dietologlar koaE~p yillar davomida bir masalaning yechimini topolmay ovora boaE~lishgan edi: nega yogaE~, pishloq, goaE~sht kabi juda boy ratsionga ega taomlarni isteaE?mol qilishiga qaramay, frantsuzlar yurak xastaliklari, ortiqcha 
vazndan kam shikoyat qiladigan va Yevropadagi eng uzoq umr koaE~radigan xalqlardan biri hisoblanadi? Taomlarga sarimsoqning qoaE~shilishi va vinoning isteaE?mol qilinib turilishi, albatta, qisman zararlardan himoyalovchi vosita hisoblanadi. Biroq sogaE~likning eng katta himoyachisi  aE" frantsuzlarning taomga boaE~lgan munosabatidir. A"Frantsuzlar ovqatning taaE?mini birinchi oaE~ringa qoaE~yadilar, boshqa xalqlarga oaE~xshab uning foyda-zararini emas. Shuning uchun ham ular uzoq yashaydilarA" deyishmoqda olimlar. Frantsuzlar past kaloriyali, tarkibida shakar miqdori kam boaE~lgan va notabiiy taomlarni tanovul qilmaydilar.

Jaloliddin SAaE?DINOV tayyorladi,
\"Ma\'rifat\" gazetasidan olindi.











